درکتاب های فقهی نیز “ملاقیح” را به همین معنا گرفته اند ، چون سبک و سیره ی اعراب بود که جنین را در شکم حیوان می فروختند . از مهم ترین راه های مرغوب شدن خرما ، تلقیح درخت نخل است و تلقیح همان کش دادن مایه ی خرمای نر را گویند که به درخت خرمای ماده ، وارد می کنند تا بارور گردد . 13
بنابرآنچه گفته شد و آنگونه که از متون لغت استفاده می شود ، تلقیح در انسان به مثابه ، همان حقیقتی است که در حیوانات و گیاهان به کار می رود . حقیقت تلقیح در موجودات یکی است هر چند شکل آن به گونه های مختلفی است و در هر نوعی از حیوانات و گیاهان به سبکی خاص به کار می رود . هدف از تلقیح ، بارور کردن حیوان ، درخت و انسان است .
لقاح در اصطلاح پزشکی- فقهی عبارت از : جایگزین کردن نطفه مرد در رحم زن به وسیله ی آلات پزشکی یا هر وسیله ی دیگری می باشد . 14
فقها نیز همین معنا را در تعریف اصطلاحی تلقیح ذکر کرده اند : امام خمینی (ره) می فرمایند :
“تلقیح ، داخل کردن نطفه مرد به رحم زن ، با وسایل دیگری غیر از مقاربت می باشد” .15
آیات عظام تبریزی16، فاضل لنکرانی17، بروجردی18، بعضی از فقهای اهل سنت19،
آیات عظام سیستانی20، یزدی21، سید محمد موسوی بجنوردی22 و … تلقیح را جایگزین کردن نطفه مرد به رحم زن، با وسایل پزشکی می دانند .
2-2- آغاز تلقیح
مسئله ی تلقیح ابتدا در حیوانان اهلی و به منظور اصلاح نژاد یا تکثیر نسل ، به کار می رفت ، در آغاز این کار را یکی از دانشمندان آلمانی به نام لدوی جاکوبی23 در سال 1765 روی ماهی ها انجام داد . 24

چند سال بعد یک دانشمند و کشیش ایتالیایی به نام پرفسور اسپا لانزولی25 تلقیح را روی سگ ها آزمایش کرد و نتیجه مثبت گرفت و بالاخره در اواخر قرن نوزدهم یکی از دانشمندان روسی به نام الیلوا26 تلقیح مصنوعی در حیوانات چهار پا را عملی ساخت که این روش فعلاً نیز مورد استفاده قرار می گیرد .
به دنبال موفقیت این آزمایشات ، دامنه ی تلقیح مصنوعی به انسان ها نیز سرایت نمود و این آزمایشات در کشورهای مختلف از قبیل فرانسه ، انگلیس به اجرا درآمد ، چنانچه یک پزشک انگلیسی به نام جوهان هانتر 27 در سال 1799 گزارشی در این زمینه به دولت انگلیس داد .
در فرانسه نیز تلقیح مصنوعی در زنان آغاز شد که قدیمی ترین آنها مربوط به سال 1838 می باشد .
ده سال بعد (1841) یکی از دانشمندان فرانسوی موسوم به گرارد28 گزارش داد که از هفتاد زنی که تلقیح مصنوعی شده اند ، چهل و یک نفر آنها از این طریق باردار گردیده اند و تقریباً از سال 1914 موضوع تلقیح مصنوعی کاملاً توجه پزشکان و علما را به خود معطوف داشت .
در سال 1914 یکی از پزشکان انگلیسی مقیم مصر موسوم به دکتر جامینسون شنیده بود که در میان بدویان طریقه ای برای معالجه ی زنان عقیم وجود دارد که گاه منجر به آبستن شدن زن ها ، گاه منتهی به فوت آنان می گردد ، این موضوع نظر پزشک مزبور را به خود جلب کرد و در اثر بررسی دریافت زنان بدوی به قطعه ای از پشم افسون می خوانند و بعد آن را به زنان نازا می دهند تا به رحم خود بمالند و معتقد بودند که زن یا حامله می شود یا می میرد . 29
این پزشک پس از تحقیقات بیشتر ، دریافت که زنان بدوی پشم را به نطفه مردان ، آغشته و سپس آن را به زن عقیم می دهند تا استعمال نماید که علاوه بر نطفه مقدار زیادی میکروب های مضر موجود در پشم ، وارد رحم زن می گردند و اگر زن بنیه قوی داشت ، در مقابل میکروب ها مقاومت می کرد والا از پا در می آمد و تلف می شد . 30
جامینسون پس از خاتمه جنگ جهانی اول به انگلستان مراجعت کرد و درصدد برآمد تا به وسیله تلقیح مصنوعی که قبلاً آزمایش شده بود و بدویان و صحرانشینان نیز به عنوان ورد و جادو از آن استفاده می کردند ، از راه صحیح علمی ، هزاران زن را که آرزوی مادر شدن داشتند بارور کند و به وسیله لوله آزمایش ، نطفه مرد را به رحم زن منتقل نماید تا بدین ترتیب خانواده های زیادی را که از نداشتن فرزند ، تهدید به نابودی و متلاشی شدن می گردیدند ، نجات دهد . 31
رواج تلقیح مصنوعی در انگلستان و هجوم زنان بی فرزند به بیمارستان لندن موجب شد که موضوع تلقیح مصنوعی در مجلس عوام انگلستان مطرح شود و وزیر بهداری وقت استیضاح و دولت تخطئه گردد که چرا تولد این گونه اطفال را مانند سایر اطفال شرعی و قانونی به ثبت می رسانند و شناسنامه برای آنها صادر می شود. با وجود اعتراض های مذکور ، از رواج باروری مصنوعی جلوگیری نشد و امروزه در انگلستان اطفال ناشی از این نوع باروری ، به طور چشمگیر مشاهده می شود . 32
2-3- روش های تلقیح
شیوه تزریق منی ، اولین بار در سال 1790 میلادی در یک مرد مبتلا به بیماری به کار رفت که با تزریق منی مرد ، داخل مجرای تناسلی همسرش به وسیله سرنگ ، زوجین بچه دار شدند .
از آن پس پیشرفت های بسیار بزرگی در بارورسازی به دست آمده و در حال حاضر بیش از 50% زوجینی که در گذشته بارور نمی شدند ، قادر به بچه دار شدن هستند و نقص در هر یک از طرفین با این روش ها ، قابل درمان است .
به طور کلی در این روش ها ، می توان اسپرم و تخمک حاصل از زن و مرد را در نقطه ای اعم از دستگاه تناسلی زن و یا در محیط آزمایشگاهی کنار هم قرار داد و سپس آن را به رحم منتقل نمود تا باعث باروری گردد .
در صورتی که یکی از طرفین اصلاً قادر به دادن تخمک یا اسپرم نباشد می توان از دهنده دیگری استفاده کرد و سپس آن را به رحم زن منتقل نمود ، در صورتی که نقص یا اختلالات ساختمانی در رحم زن باشد و از نظر تخمک و اسپرم مشکلی نباشد میتوان لقاح را در محیط آزمایشگاه انجام داد و سپس تخم حاصل را در رحم زن دیگری قرار داد . 33
برای جلوگیری از سقط و به این دلیل که در روش های آزمایشگاهی ، میزان موفقیت کمتر از روش طبیعی است ، معمولاً اقدام به بارورسازی چندین تخمک با چندین اسپرم می نمایند که پس از انتقال آن به رحم ، امکان حداقل ادامه حیات یک جنین فراهم باشد .
عمدتاً در روش IVF ، اسپرم و تخمک درمحیط آزمایشگاهی تلقیح می شوند و پس از انجام تقسیمات سلولی و رسیدن به مرحله 8 سلولی داخل رحم زن قرار داده می شود تا پس از جایگزینی مناسب، منجر به بارداری گردد . 34

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

از روش های مورد استفاده در تلقیح ، می توان روش های زیر را نام برد .
2-4- تلقیح مصنوعی منی
در این روش با تهیه اسپرم و تزریق آن به داخل رحم ، اقدام به بارورسازی می گردد . از آنجایی که منی ، حاوی ترکیبات شیمیایی قوی است و تزریق آن به داخل رحم ، باعث عوارض جانبی در زن می شود ، امروزه با استفاده از روشی اقدام به تهیه اسپرم نسبتاً خالص (که حاوی مواد نگهدارنده مترشحه از پروستات و سایر غدد تناسلی نیست) می نمایند و آن را به داخل رحم تزریق می نمایند .
گفته می شود ، از این روش در مواردی که تعداد اسپرم مرد ، کمتر از حد طبیعی است ، یا اشکال به دهانه ی رحم زن بر می گردد ، یا اختلالات انزالی و حتی موارد ناشناخته ی نازایی استفاده می شود .
میزان موفقیت با این روش در نازایی مرد حدود 30% در موارد نازایی زن حدود 40% و در موارد نازایی که علت شناخته شده ای ندارد ، حدود 20% است .
از نظر تعریف پزشکی ، به کمک و تسهیل بارورسازی از طریق دستکاری تخمک و اسپرم اصطلاحی گفته می شود که رایج ترین روش های آن امروزه عبارتند از : روشی که رایج ترین رویه مورد استفاده بوده روشی است که در طی آن پس از تهیه اسپرم و تخمک ، آن دو را در محیط آزمایشگاهی کنار هم قرار داده تا عمل لقاح انجام شود و آنگاه آن را به داخل رحم زن منتقل می نمایند ، این روش در تمام زوج هایی که ناباروری دارند ، قابل انجام است .35
امروزه ، اکثر خانم ها را با استفاده از مواد هورمونی ، تحت اثر سیکل مصنوعی قاعدگی قرار می دهند ، به این شکل که یک دوره قبل از انجام این روش ، به مریض داروهایی می دهند تا گنادوتروپین های وی را سرکوب نمایند که این عمل باعث افزایش دو هورمون دیگر می گردد .
بعد از مدتی بیمار را سونوگرافی واژینال (مجرای تناسلی) می نمایند و فولیکول آزاد شده از تخمدان زن را از این طریق پاره می نمایند و تخمک را آزاد نموده و آن را به دست می آورند .
در محیط آزمایشگاه به ازای هر تخمک آزاد شده 100000 اسپرم اضافه می نمایند که نهایتاً تخمک با یکی از این اسپرم ها لقاح می یابد ، سپس شروع به تقسیم شدن کرده و در مرحله 8-4 سلولی قرار می گیرد آنگاه آن را در داخل رحم زن قرار می دهند ، معمولاً بیش از سه تخمک لقاح یافته را داخل رحم قرار می دهند ، لازم به ذکر است در همه ی این مراحل می توان از دهنده ی دیگری استفاده کرد . 36
روش دیگر به شیوه ی لاپاراسکوپیک (بدون استفاده از جراحی باز و یا وسائل) تخمک را گرفته و در لوله ی رحمی قرار می دهند با این توصیف که به ترتیب تخمک ، هوا و اسپرم را به طور متناوب داخل لوله ها می گذارند که منجر به لقاح داخل لوله ی رحمی زن می شود ماده ی حاصل از لقاح به سمت رحم زن حرکت می نماید .
روش بعدی ، روشی است که پس از تهیه تخمک و بارور کردن آن با اسپرم در محیط آزمایشگاهی ، تخم را به داخل لوله های رحمی زن انتقال می دهند ، تخم خود به سمت رحم رفته و در محل مناسب جایگزین می گردد .
تفاوت آن با IVF در آن است که در IVF تخم را مستقیم به داخل رحم انتقال می دهند و نه داخل لوله های رحمی زن ، لازم به ذکر است جنین های حاصل از IVF و ISCI در مراکز درمانی ایران منجمد می شود و در مواقع ضروری پس از انتقال مورد استفاده قرار می گیرد . 37
اگر بین صاحبان نطفه ، رابطه زوجیت باشد تلقیح مصنوعی هومولوگ و اگر چنین رابطه ای نباشد تلقیح مصنوعی هترولوگ می باشد . 38
2-5- موارد نیازمند به لقاح مصنوعی
عوامل متعدد می تواند موجب ناباروری یا کاهش قدرت باروری شود و تلقیح را موجه سازد :
2-5-1- نقص ارگانیک
1- اگر زن و شوهر از نظر بیولوژیکی و ژنتیکی قادر باشند صاحب فرزند شوند ، یعنی بدن مرد قادر باشد اسپرم بسازد و بدن زن نیز توانایی تولید تخمک را داشته باشد ، ولی زن به علت نقص ارگانیک نمی تواند جنین را در رحم پرورش دهد ، به طور مثال ، زنی مبتلا به نوعی دیابت ، تالاسمی شدید یا امراض دیگری است که از شوهر خود حامله می شود ولی حمل بعد از مدتی و قبل از تکمیل ساقط می گردد .
2- یا زن تا پایان دوه حمل ، قادر به تحمل دوران بارداری نیست .
3- یا کودک در حالت جنینی ، بعد از مدتی از امراض مادر متاثر شده و ناقص رشد میکند و ناقص نیز متولد می شود .
4- یا مواردی که شخص دچار نازایی و ناباروری می باشد .
5- یا شوهر قادر به تولید اسپرم باشد ولی به دلایل جسمانی یا روانی ، مانند چاقی یا نقص آلت ، باروری زن از طریق متعارف ، مقدور نباشد .
در این حالات با استفاده از تکنیک های کمکی تولید مثل ، اسپرم شوهر به زن منتقل می شود تا از این طریق بارور گردد . این نوع از لقاح (هومولوگ) شامل انواع روش هایی است که در آن تمام مایع منی یا اسپرم بعد از آمادگی یا پرورده شدن در قسمت های مختلف اندام تناسلی زن قرار می گیرد و بدون نزدیکی و مقاربت امکان برخورد اسپرم و تخمک را فراهم می کند .
این نوع از باروری مصنوعی (هومولوگ) افزون بر آن که موارد محدودی را شامل می شود موفقیت کمی نیز در درمان ناباروری دارد .
از تلقیح مصنوعی هترولوگ (که رابطه زوجیت وجود ندارد) زمانی استفاده می شود که زن استعداد توانایی باروری دارد ولی شوهر فاقد چنین استعدادی است .
که در این هنگام به اندازه کافی ، اسپرم مرد بیگانه به روش مجاز اخذ و پس از شست شو و دفع زوائد به رحم زن منتقل می شود تا عمل لقاح در لوله صورت پذیرد . ضمناً از روش هترولوگ در مواردی استفاده می گردد که ثابت شود ناباروری شوهر غیر قابل درمان است . 39
2-5-2- فیزیولوژی قاعدگی و تولید مثل در زنان
یکی از ویژگی های مشخص زنان بالغ ، تغییرات دوره ای در دستگاه تولید مثل آنها است که به آن دوره یا سیکل قاعدگی یا عادت ماهانه گفته می شود .
طول مدت هر دوره قاعدگی از اولین روز شروع خونریزی تا اولین روز خونریزی دوره بعدی محاسبه می شود و در محدده سنی زنان بین 20 تا 45 ساله این دوره متوسط در حدود 28 روز می باشد40.
در طی دوره قاعدگی همکاری و هماهنگی بین غده هیپوتالاموس ، هیپوفیز و تخمدان و تاثیر آنان بر رحم صورت می پذیرد ، غده هیپوتالاموس ، یکی از غدد اصلی بدن می باشد که در مغز قرار گرفته است .
اصولاً غدد در بدن هر دو جنس با ترشح موادی که در پزشکی به آنها هورمون ، اطلاق می شود ، به تنظیم عملکرد بدن می پردازند .
هیپوتالاموس نیز به همین ترتیب به تولید پنج هورمون اصلی می پردازد که از نظر فیزیولوژیکی تولید مثل ، هورمون آزاد کننده گونادوتروپین ، نقش اصلی را ایفا می نماید ، به دلیل وجود ارتباط خونی بین دو غده هیپوتالاموس و هیپوفیز ، تمامی هورمون های تولید شده در هیپوتالاموس به غده هیپوفیز می رسند ، ترشح از هیپوتالاموس باعث ترشح دو هورمون دیگر توسط غده هیپوفیز می گردد که به آنها گونادوتروپین اطلاق می شود .
تخمدان ها ، هم که تقریباً نقش محوری را در باروری زنان ایفا می نمایند در زمان بلوغ دارای وزنی بین 5 تا 10 گرم و ابعادی در حدود 4 ، 3، 2 سانتیمتر می باشد .
تخمدان ، در صورت بیماری و یا پس از یائسگی ، ابعاد آن 1 و 5 تا 2 و 3 سانتیمتر می باشد ، کار اصلی تخمدان آزاد سازی و رها سازی تخمک است ، تخمک یا سلول جنسی مونث پس از لقاح با سلول جنسی مرد (اسپرم)، تشکیل تخم را می دهند .
تخمک گذاری زنان حدود 24 تا 36 ساعت بعد از به اوج رسیدن هورمون معروف رخ می دهد ، این عمل در بهار ، معمولاً در حوالی صبح و در پاییز و زمستان ، معمولاً حوالی غروب رخ می دهد . 41
به مخاط رحم ، اصطلاحاً در پزشکی ، آندومتر اطلاق می شود که نقش اصلی را در پذیرش تخمک بارور شده ، ایفا می کند که از روز دوم تا سوم قاعدگی شروع به بازسازی خود کرده و تا روز 5 تا 6 کامل می گردد ، در 2 تا 3 روزآخر سیکل قاعدگی ، با شروع کاهش اثر هورمون های بدن زن ، بافت آندومتر دچار کم خونی می گردد و نهایتاً از بین رفته و شروع به ریزش می نماید .
در زنان این دوره ، عادت ماهانه یا پریود نامیده می شود به این ترتیب سیکل قاعدگی بعدی در زنان آغاز می شود .
این نکته از نظر بحث ، حائز اهمیت است که در زنان به طور معمول در هر دوره قاعدگی یک تخمک نیز آزاد می گردد که در صورت تماس مناسب در مکان مناسب از دستگاه تناسلی زن با اسپرم ، تخمک بارور گردیده و در صورت جایگزینی مناسب در دیواره رحم (آندومتر) و در زمان مناسب منجر به بارداری خواهد گردید .
لازم به ذکر است که اشکال در هر یک از مراحل ذکر شده در بالا ممکن است منجر به ناباروری در زنان گردد ، از جمله اشکال در غدد ذکر شده ، اشکالات تخمدانی و اشکالات رحم می باشد .
برخی بیماری ها در زنان نیز می توانند این روند طبیعی را خدشه دار نموده و منجر به ناباروری گردند که از آن جمله می توان به نارسایی کلیه، اختلالات کبد، اختلالات تیروئید، اختلالات غدد فوق کلیوی، رادیوتراپی جهت درمان سرطان و … اشاره کرد . 42
2-5-3- نازایی و ناباروری
از نظر تعریف، به عدم وقوع حاملگی بدون پیشگیری و با فرکانس مناسب نزدیکی و داشتن حداقل یک بار نزدیکی در هفته پس از یک سال (و در برخی تعاریف پس از دو سال) نازایی اطلاق می شود و در صورتی که قبل از آن هیچ حاملگی رخ نداده باشد ، به آن نازایی اولیه و در غیر این صورت نازائی ثانویه می گویند .
کلمه عقیمی به عدم امکان حاملگی برای همیشه اطلاق می شود که در این صورت بیماری هایی مانند عدم وجود غدد جنسی و برخی اختلالات کروموزومی وجود دارد .
شیوع کلی آن در کشورهایی نظیر آمریکا که کار آماری دقیق انجام دادند ، حدود 5/7% بوده و با افزایش سن زوجین افزایش می یابد ، به طوری که شیوع نازایی در سنین 20 تا 29 سالگی حدود 5%، در 30 تا 34 سالگی حدود 10% در 35 تا 39 سالگی حدود 20% و 40 تا 44 سالگی حدد 30% می باشد .
در زوجین سالم ، احتمال بروز حاملگی در هر سیکل قاعدگی ، حدد 20% تا 25% و 50% ظرف سه ماه ، 75% بعد از شش ماه و 95% بعد از یک تا دو سال حامله خواهند شد .
حداکثر قدرت باروری برای زنان و مردان در سنین بین بیست تا بیست و پنج سالگی است و با افزایش سن (خصوصاً زنان) احتمال آن کاهش می یابد .

  • 1

پاسخ دهید